MUTLAK BUTLAN NEDİR?

MUTLAK BUTLAN NEDİR?

Geçtiğimiz günlerde Ankara Bölge Adliye Mahkemesinin, Cumhuriyet Halk Partisi 38. Olağan Kurultayı hakkında mutlak butlan sebebiyle iptal kararı vermesi ve bu olayın tüm Türk kamuoyunu ilgilendirmesiyle beraber bir hukuk terimi milyonların aklında soru işareti bırakmıştı “Mutlak butlan nedir?”.

MUTLAK BUTLAN (KESİN HÜKÜMSÜZLÜK) TERİMİ

Mutlak butlan, kısaca bir işlemin ölü doğması, baştan itibaren geçersizliği olarak nitelendirilebilir. Yokluk ile de arasında keskin bir fark vardır, yoklukta kurucu unsurların eksikliği söz konusu olup işlem hiç kurulmamıştır, mutlak butlan ise kurucu unsurları olup kanunun kesin engellerine takılan bir işlemdir yani ölü doğmuştur. Bir de başka bir butlan olan nispi butlan vardır ve mutlak butlandan farklı olarak nispi butlanda işlem tamamen yok sayılmaz, hukuki işlem geçerliliğini koruyup aldatma yanılma vb. olaylarda nispi butlan gündeme gelir ve kişi bu hakkı kullanmak istemezse devreye girmez ve belli başlı hak düşürücü süreleri vardır ki bu süreler mutlak butlanda yoktur. Mutlak butlanın sebeplerine baktığımız zaman ise; kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, konunun imkânlı olmasına, şekil şartlarına aykırılık, ehliyetsizlik, vb. gibi sebepleri vardır. Mutlak butlan; medeni hukuk, aile hukuku, ticaret hukuku, borçlar hukuku, idare hukuku gibi hukukun farklı dallarında karşımıza çıkıyor ve büyük önem taşıyor.

CHP KURULTAYI VE MUTLAK BUTLAN

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 4-5 Kasım 2023’teki CHP kurultayını, delege iradesinin fesada uğratıldığı gerekçesiyle 21 Mayıs 2026 tarihinde mutlak butlan tartışmaları gündeme gelmiştir. Dava süresince Özgür Özel tedbiren görevden uzaklaştırılmış ve genel başkanlığa mutlak butlan tartışmalarıyla gündeme gelen kuruldaki seçimde mağlup olan, Kemal Kılıçdaroğlu gelmiştir. Bu karar çokça tartışılıp hala daha tartışılmaya devam ediyor. Ülkede büyük yankı uyandırıp, bu karar gündeme bir çığ gibi oturmuştur.

TÜRKİYE’DE SES GETİREN BAZI MUTLAK BUTLAN ÖRNEKLERİ

Türk hukuk tarihindeki belki de en ağır karar örneği 27 Mayıs 1960 askeri darbesi sonrasında yaşanmıştır; Darbeyi gerçekleştiren Milli Birlik Komitesi,anayasal bir organ olmadığı halde, kendisini yasama ve yürütme organı yerine koyarak dönemin devlet memurları, üniversite rektörleri ve subayları hakkında tasfiye kararları çıkardı. Tasfiye edilen bu kişiler daha sonra Danıştaya gitti. Danıştay ise fonksiyon gaspı ve ağır hukuka aykırılık nedeniyle bu idari tasarrufları yok hükmünde (mutlak butlan derecesinde sakat) değerlendirmiştir.

Bir diğer örnek ise; Türk sinemasının Yeşilçam yıldızlarından olan Müjde Ar’ın sözleşme butlanıdır. Ar, TRT için çekilecek olan ve edebiyat uyarlaması olan bir dizide başrol oynamak üzere bir yapım şirketiyle sözleşme imzalar. Yapılan sözleşmeye, yapımcı tarafından "Oyuncu, bu dizi çekilirken ve yayınlanırken başka hiçbir sinema, tiyatro, televizyon veya reklam projesinde yer alamaz; aksi takdirde fahiş bir cezai şart öder" şeklinde ucu açık, süre sınırı olmayan ve oyuncunun mesleki faaliyetini tamamen kilitleyen bir madde eklenir. Dizinin çekimleri uzar, yayın takvimi belirsizleşir. Sözleşmeye eklenen bu maddeler yüzünden Ar adeta bir türlü başlanamayan bir yapımın içinde hapsolmuştur.Müjde Ar’ın açtığı davada Yargıtay, bir sanatçının ekonomik ve mesleki geleceğini tamamen ortadan kaldıran, onu tek bir yapımcıya süresiz bağımlı kılan bu sözleşme hükümlerini incelemiştir. Yargıtay, sözleşmenin bu maddelerini "kişilik haklarına, ahlaka ve adaba aykırılık" gerekçesiyle mutlak butlanla sakat bulmuş ve geçersiz saymıştır.

Mutlak butlan kararı olmamasına rağmen son yıllarda yine siyasetin çokça tartışılan bir butlan olayı daha vardır; MHP 2016 Olağan Üstü Kurultayı; MHP’de parti içi muhalefetin toplamak istediği kurultay sürecinde mahkeme kararları, tüzük değişiklikleri ve kongrenin geçerliliği yoğun şekilde tartışıldı.Mutlak butlan çokça gündeme gelse bile uygulanmadı.

SONUÇ

Sonuç olarak mutlak butlan, bir hukuki işlemin baştan itibaren kesin olarak geçersiz sayılması anlamına gelir ve hukuk düzeninin temelini koruyan en ağır yaptırımlardan biridir. Yıllardır önemini koruyan güncel tartışmalarla birlikte de gündeme gelen bir hukuki terimdir.

YAZAR: Muhammet Arda Uzun